Hz. Peygamber ‘şâhidi’ olmayan, kendisine rehberlik edebilecek birisinden yoksun bir yetimdi…

Hira mağarasında inzivaya çekilmişken uyku ile uyanıklık arasında duyduğu emre ‘Ben okuyan değilim’ diye cevap verdiğinde ilk vahiy son peygambere inmiş oldu. Emir ikinci; ardından üçüncü kez yinelenince cevap değişmemiş, bunun üzerine meleğin zorlamasıyla kelimeler Peygamber’in dilinden dökülmüştü: ‘Oku Rabbinin ismini -veya ismiyle-, O ki, yaratmıştır. Davranışlar niyetlere göre ‘amel’ ve ibadet haline gelirken ibadet ve amelin değeri de niyetin değerince belli olur. Niyet sahih olduğu ölçüde (ihlas) ibadet değer kazanır, niyet bozuldukça (riyakârlık ve beklenti) ibadet şeklen tam olsa bile değerini yitirir. İbadette niyetin şart koşulması yükümlülüğün (teklif ) akıl ve bilinçle ifa edilen bir şey olduğunu beyan eder. Niyet edebilmek için insanın davranışları hakkında fikrinin bulunması, kendisi ve Allah hakkında düşünce sahibi olması lâzımdır. Niyet çeşitli derecelerde ele alınabilecek bir konudur: İbadetlerde niyet, yapılma gerekçesini ve gayesini anlatan cümleyle beyan edilir. ‘Allah rızası için namaz kılacağım’ veya ‘oruç tutacağım’ şeklindeki ifadeler niyeti göstermek üzere yeterli sayılır. Niyet insan davranışlarının imana bağlanması demek olduğu kadar iman ile ameller arasındaki köprü niyetle tesis edilir. Niyette sözü edilen ‘rıza için’ ifadesinin dönüştürücü yönünü o işi niçin yapmadığımızı düşünmekle keşfedebiliriz. Biz bir işi birçok nedenle yapabiliriz: itibar kazanmak başta olmak üzere ibadetle dünyevî faydalar elde etmek mümkündür. Merhametli olmak, başkasına yardım etmek, arzuları yenmek için mücadele etmek her zaman ve her yerde itibar getirir. O zaman ‘Allah için’ dediğimizde niyetin birinci ve temel meselesi ibadetlerden elde edilebilecek itibar ve kazanca karşı aklımızı-ruhumuzu korumak, bizi üst ve uzak maksatlara ulaştırmaktır. Başka bir anlatımla niyet görünür ve ulaşılabilir fayda fikrinden zihnimizi uzaklaştırmakla ulvî gayeler için beklemeyi telkin eder. İnsan özgürlüğünün vazgeçilmez araçlarından birisi olan sabır burada kendini gösterir. (…)

(Prof. Dr. Ekrem Demirli’nin fikriyat yayınlarından Birinci baskısı Mart 2025’te çıkan “Bir Mektup Geldi O’ndan Kur’an’ın Anlamına yolculuk” kitabının s.93 deki, bu yazının da başlığını teşkil eden bölümünden alıntıların oluşturduğu bir yazı.)