İbn Arabî’nin en önemli müridi Sadruddîn el- Konevî’nin (ö.673/1274) öğretileri, en mükemmel ifadelerinden birini Yeni Platonculuk’ta bulan evrensel metafiziğin tamâmen İslâmî olan bir versiyonunu takdim eder. Konevî, Tanrı hakkında konuşma konusunda mevcut en iyi imkânları sağlayan olumsuz(layıcı) teoloji (negative theology) üstüne konuşur; Bir’in mahiyeti ve ondan sadır olan çeşitli varoluş dereceleri konusunda derinlemesine incelemelerde bulunur; ve insan ruhunun nihâî olarak nasıl Bir’den çıktığını ve ona geri döneceğini tartışır. Onun, ruhun inişi ve tekrar yükselişine ilişkin açıklamaları, “Elbette biz Allah’a aitiz ve O’na dönüyoruz” (II, 156) ve “Sizi yarattığı gibi, dönersiniz” (VII, 29) gibi âyetlerde özetlenen Kur’an öğretisinin nasıl Yeni Platoncu kategorilere paralellik arzeden terimlerle açıklandığı konusunda mükemmel bir örnek oluşturur.

KONEVÎ VE YENİ PLATONCULUK

Konevî’nin Aristoteles’in Teolojisi gibi eserlerden doğrudan etkilenip etkilenmediği meselesini kolayca halletmek mümkün değildir. O, yazılarında bunlara hiçbir gönderme yapmadığı gibi, sahip olduğu bilinen eserler listesinde de bunlardan hiçbiri bulunmamaktadır. (dipnot: Konevî, felsefeye yakınlık duymasına rağmen, onu kusurlu ve hattâ bir yerde tehlikeli bulur; felsefe üzerine olan kendi kitaplarının satılmasını isterken, ağırlıklı olarak dinî konular, edebiyat ve tıp üzerine olan öteki kitaplarının bağışlanması gerektiğini istemesinin nedeni şüphesiz budur (Chittick, “Last Will, 53). Yine de, felsefe ile ilgili yazma kitaplarından en azından biri kendi el yazısıyla bize kadar gelmiştir: Suhreverdî’nin Hikmetu’l- İşrâk’ ı ile birlikte Muhammed er Râzî’nin Lubâbu’l-İşârât ve’t- tenbîhât ) (640 / 1242-43’te istinsah edilmiştir; Yûsuf Ağa Kütüphanesi, Konya, no: 5544).